Կենդանի մեռյալները

Մահացածները ողջ են, պարզապես նրանք լավ թաքնվողներ են, թեպետ նրանց հաճախ ենք հանդիպում։ Նրանք թաքնվում են գիշերվա խավարում և ուղեկցում մեզ աշխատանքից դեպի տուն՝ ինչպես պահապան հրեշտակը։ Երբեմն նրանք մեզ պես չեն դիմանում կարոտին և դուրս են գալիս թաքստոցից՝ դառնալով մեր միայնության զրուցակիցը։

Այդ գիշեր աշխատանքից տուն էի վերադառնում և մենակ էի։ Դրսում լապտերներից շատերը արդեն անջատված էին։ Եվ ահա կրկին մի մութ տարածություն, որը փորձում եմ արագ անցնել, մեծ-մեծ քայլերով, քանզի դիմացի մայթում միայնակ կանգնած մեկ լապտեր է վառվում։ Ինչպես և ցանկանում էի՝ արագ անցա, սարսափ հարուցող, այդ փոքրիկ տարածքը և կանգնեցի լուսավորվող լապտերի տակ։ Քանզի մինչ այդ արագ էի քայլում, ցանկացա շունչ առնել ու շարունակել ճանապարհս։

Ձեզ մոտ երևի հարց է ծագել, թե ինչու եմ հիմարի պես որոշել ոտքով տուն գնալ գիշերվա այս ուշ ժամին։ Իմ բնակարանը աշխատավայրիս շատ մոտ է գտնվում, և ամենաշատը 10 րոպե է պահանջվում տուն հասնելու համար։

Ինչևէ, մինչ հանգստանում էի և փորձում շնչառությունս կարգի բերել, ետևումս տարօրինակ ձայն լսեցի։ Ո՛չ աղաղակ էր, ո՛չ էլ որևէ կանչ, կարծես, թփերի մեջ մոլորված, մարդու փորձ լիներ այդտեղից դուրս գալու, բայց թաքնված էր, և այն կես վարկյան տևեց, որ ես չնկատեմ։ Սա ընդհամենը բնութագրական էր…

Հակառակ վախիս շրջվեցի, որ գոնե դիմադրելուն պատրաստ լինեմ, բայց ետևումս ոչ մի թուփ չկար։ Մի քանի մետր այն կողմ փոքրիկ այգի էր գտնվում՝ շրջապատված և ներառված մերկ ծառերով։
«Երևի ծառի ճյուղերն էին», – ինձ էի հուսադրում, – «կամ գուցե գետնին թափված տերևներն էին. աշնան վերջին ամիսն է, այնպես որ քամին անում է իր գործը։ Ա՜հ, պետք է ավելի տաք հագնվեի, հիմարի մեկն եմ»։

Վիճելով ինքս ինձ հետ՝ վերադարձա նախորդ դիրքիս և աչքերս վախից իսկույն կլորացրի։ Մեկ ուրիշը լիներ տեղումս, անկասկած բարձր ճիչ կարձագեր և կփախչեր ուր աչքը պատահի, թեև վստահորեն չեմ կարող ասել։ Իսկ ահա ես պարզապես մեխվեցի տեղումս, և դողը պատեց ամբողջ մարմինս. ես վախեցել էի, ու աչքերս արցունքներով էին լցվել, շրթունքներս կիսաբաց էին, և նախկինում կուլ տվածս օդը տատանվում էր բացված պորտալի սահմանին։ Ահը պատել էր մարմինս, և ես լաց էի լինում։ Դիմացս պապիկն էր կանգնած, իմ պապիկը, ով խավարից հայտնվեց աչքիս։ Կարոտել էի նրան, բայց սա անիրական էր։ Գուցե՞ երազ էի տեսնում կամ խելագարվել եմ։

Րոպեներ շարունակ լուռ էինք ու իրար էինք նայում։ Վախենում էի քայլ անել, վախենում էի դիպչել, քանզի չէի կամենում, որ նա անհետանա։

— Թե իմանաիր՝ որքա՜ն հարցեր ունեմ քեզ տալու, – չդիմացա, ներսումս կուտակված, զգացմունքների ցայտին և կմկմալով ասացի այն նախադասությունը, որը մինչ այսօր կրկնում եմ՝ գիշերները անկողնումս պարկած, – կարոտել եմ քեզ… Այնքա՜ն ես պետք ինձ՝ պարզապես քո ներկայությամբ։

Մի քանի րոպե ևս անցավ, կարծես վառվող վարկյաններ լինեին։ Պապս նայում էր ինձ, զննում դեմքս, ուսերիս թափված մուգ մազերս։ Նա նայում էր ինձ՝ երջանկությունն ու կարոտը աչքերին։ Թույլ ժպիտ կար իր դեմքին, որը վերածվեց իր նախկին լայն ու անկեղծ ժպիտին, երբ իրոք երջանիկ էր լինում, երբ դեռ մանուկ էի։

— Այնքա՜ն բան կա քեզ պատմելու, անգամ չես պատկերացնի։ Մորեղբայրը ամուսնացել է, գիտե՞ս, նաև որդի ունի, քո անունով ենք նրան կոչել, – լռեցի, քանզի հրճվանքս թույլ չէր տալիս խոսել, իսկ ես փորձում էի զսպել զգացմունքներս, քանզի վախենում էի, որ արցունքներս կխանգարեն տեսնել նրան, և քաջ գիտակցում էի, որ այս հանդիպումը երկար չի տևելու, – Մենք քեզ երբեք չենք մոռանում…
— Գիտեմ, – ընդհատեց, բայց ժպտում էր, – թե մոռացած լինեիք, ես հիմա քո դիմաց կանգնած չէի լինի, – նա ժպտում էր, նա անկեղծ էր, նա իմ պապիկն էր…
— Պապի՜, կարոտել եմ քեզ, շա՜տ-շա՜տ, անչափ ու շա՜տ։ Պապի՛, կարոտել եմ հին օրերը, կարոտել եմ «Առյուծ Արքայի» խաղերը, քո աշխատանքին հետևելը։ Ես գիտեմ, գիտեմ, որ սա երազ չէ, գիտեմ, որ իմ կողքին ես, իմ դիմաց, – ծիծաղեց, բայց սա ծաղրական ծիծաղ չէր, այլ անհավատալի երջանկության։ Իր ծիծաղն էր… Քանի՜ տարի է, ինչ չէի լսել։
— Չեմ ուզում՝ ինձ այնպիսին հիշես, ինչպես վերջում էի, – կախեց գլուխը և հայացքը հառեց, իր ստվերով պարուրված, ասֆալտի վրա։
— Ես քեզ այնպիսին եմ հիշում, ինչպիսին կայիր։ Այնպես, ինչպես երազիս էիր հայտնվել, որտեղ ինձ նամակ էիր տվել, միայն թե, – խոսքիս կարճատև դադար տվեցի, բայց ստիպեցի ինձ շարունակել, – միայն թե չեմ հիշում, թե ինչ էր գրված այդտեղ, թե ինչ էիր ինձ հայտնում, – կրկին նրա երջանիկ ծիծաղն էր։
— Կարևորը՝ ինձ ժպիտով ես հիշում։
— Հիշու՞մ ես մեր մականունները, – ժպտաց՝ կարծես հարցիս դրական պատասխան տալով, – դու Գրիգի՞ն էլ «Ճոլոկ» կասեիր, թե՞ «Բուլկի». նրան կսազեր, – միասին ծիծաղեցինք, հիշելով մեր հին օրերը, այն տարիները, երբ դեռ միասին էինք, – Նա այնքա՜ն գեղեցիկ է, այնքա՜ն սպիտակ, ի դեպ՝ մի քիչ շիկահեր է, իսկ աչքերը տատանվում են շականակագույնի ու կանաչի մեջ։ Բոլորն ասում են, որ քեզ է նման, թեպետ ես դեռ նմանություն շատ չեմ տեսնում, երևի, երբ մեծանա, արդեն կզգամ, – ձայնիս դողն անցել էր, ու հիմա, զգացմունքներս ցույց տալով և ժպիտը դեմքիս, պատմում էի այն, ինչ նա չի տեսել, – համ էլ, հիշու՞մ ես Ջեք Ճնճղուկին, այն նույն Ջեք Վարաբեյին (Воробей), որ հաճախ էինք գիշերները դիտում։ Այդ ֆիլմի 5-րդ մասն է դուրս եկել, ու նորն էլ է պատրաստվում դուրս գալ, բայց Ջոննի Դեփը այլևս այդ դերում չի լինի. նրան աղջիկ է փոխարինելու, կարծեմ՝ չինացի։ Հիմար են, չէ՞. Ջեքի դերը միայն Ջոննիին է սազում, – մի պահ լռեցի, բայց, հոգոց հանելով, շարունակեցի, – դու այնքան բան ես իմ կյանք մցրել…
— Իրո՞ք, – զարմացավ, կարծես՝ չգիտեր, կամ գուցե իրոք չգիտեր։
— Քո շնորհիվ եմ սարսափ ֆիլմեր սիրել, որոնց ընթացքում, ի տարբերություն մյուսների, վախից չեմ գոռում, երբեմն էլ ծիծաղս չեմ կարողանում զսպել։
— Տատդ չէր սիրում, որ այդպիսի ֆիլմեր էի դիտում. նա սարսափ ժանրի սիրահար չէր։
— Գիտեմ, այնքա՜ն լավ եմ հիշում… Ես նրա մոտ երբեք այդպիսի ֆիլմեր չեմ դիտում, – ժպտացի, – նա մինչ օրս էլ չի սիրում այդպիսի ֆիլմեր։ Պապի՜, իսկ հիշու՞մ ես, որ միասին «Առյուծ Արքա» էինք գնում։
— Ո՜նց չեմ հիշում։ Էնքա՜ն էինք գնում… Ամենաշատը երևի քեզ եմ այդտեղ տարել, – հոգոց հանեց՝ ժպիտը դեմքին։
— Երևի չէ, այլ հաստատ։ Բա հիշու՞մ ես, որ մի ժամանակ այդտեղ ձիեր կային։ Դու ինձ նստեցնում էիր կամ այն տղան էր նստեցնում ձիու վրա, արդեն չեմ հիշում… Բայց հիշում եմ, որ ասում էի՝ թույլ տաս, որ միայնակ քշեմ ձիուն։ Նա սպիտակ էր, թե՞ շականակագույն։ Ատում եմ, որ հիշողություններս աղոտ են դառնում…
— Կարծես սպիտակ էր՝ վստահ չեմ։
— Ինչևէ, ուրեմն թող սպիտակ լինի։ Ես ուզում էի արագ վարել այդ ձիուն, ինչպես հին ասպետները։ Բայց դու ու այն տղան վերջը չթողեցիք, – միասին ծիծաղեցինք, ու արցունքներն ավելի պատեցին աչքերս։ Ես խուսափում էի մաքրել դրանք, քանզի վախենում էի, որ չեմ հասցնի նկատել պապիկի հեռանալը։
— Դու լավ արեցիր, որ այն օրը ինձ հետ չեկար, – խախտեց մեր միջև ծագած կարճատև լռությունը։ Ես գիտեի, թե խոսքը ինչի մասին է, լավ էի հասկանում…
— Դու միայն իմ հետևից էիր եկել, միայն ես էի քեզ տեսել… Ինչու՞։
— Չգիտեմ, – հոգոց հանելով՝ կախեց աչքերը, – բայց դու ճիշտ վարվեցիր։
— Ես անգամ չհասկացա, թե ինչպես կարողացա կառավարել ինձ…
— Ես քեզ թույլ չէի տա ընկնել, – ընդհատեց ինձ, իսկ ես զարմացած նրան նայեցի, – բայց դա ես չէի, – անհասկացությունից կիտեցի հոնքերս։ Նա լռեց, իսկ ես հասկացա նրա խոսքերը։
— Երազումս ինքդ քեզ չէի՞ր կառավարում, – պապս հայացքը կողք փախցրեց, իսկ ես չհասկացա, թե ինչու, և միայն լապտերի լույսը օգնեց նկատել այտի վրա վազող արցունքը։ Անգամ հիմա նա փորձում էր ինձ մոտ լաց չլինել։

— Պապի՜, – չդիմացա և գրկեցի նրան, ու նա իրական էր։ Ինձ փոխադարձ գրկեց, ու ես լսեցի նրա լացի ձայնը, – դու պետք ես մեզ, – շշնջացի, այնքան կամաց, որ թվում էր՝ ձայն չհանեցի, բայց ես մեկ է վստահ եմ, որ նա լսեց ինձ։
— Ես պետք է գնամ՝ դու դա գիտես, – ու ես լաց եղա, այնպես ուժգին, ինչպես երբեք… Ես չէի ուզում, որ նա գնա, ես գրկել էի նրան, ու նա իրական էր…
— Մի գնա, խնդրում եմ քեզ, ես այդպես էլ չլսեցի, թե դու ինչպես ես ակարդիոն նվագում, ինչպես ես դաշնամուր նվագում։ Ես անկեղծ չէի ցանկանում, որ տատին մեր դաշնամուրը ուրիշին տար, որովհետև երազումս դու դրա դիմաց էիր կանգնած, որովհետև այդ դաշնամուրը ինձ քեզ էր հիշեցնում, այն քո մասնիկն ուներ, այն իմ հիշողությունն է։ Ես մոտենում էի դրան ու մտովի քեզ հետ էի խոսում։ Ես չէի ուզում, որ այն ուրիշին տան։ Ես այդպես էլ քեզ չտվեցի ինձ տանջող հարցերը, – արագ-արագ խոսում էի՝ առանց մտածելու։ Գրկել էի նրան պինդ, զգում էի մարմնի ջերմությունը, նրա շնչառությունը։ Իմ պապին էր…
— Պնկո՛, – ժպտաց՝ արցունքներն աչքերին, իսկ ես հայացքս բարձրացրի։ Նա էր, իմ պապիկն էր։
— Պապի՜, այնքան, այնքան… այնքան վաղուց չէիր դիմել ինձ այդպես, – կմկմում էի, քանզի հիշողություններն ու զգացմունքները պատել էին մարմինս։
— Վերջ, լավ, էլ լաց մի լինի, ես ուղղակի կարոտել էի քեզ, – նա ժպտում էր ու հիմա ուրիշ էր։ Հիմա գլխարկն էր գլխին դրել և նեղ ակնոցներն՝ աչքերին, – «ե՞րբ հասցրեց», – մտածում էի։
— Ես կոշկակար էի ուզում դառնալ, որովհետև թոռներից ոչ մեկը այդ ցանկությունը չուներ։
— Ես ուրախ եմ, որ դու կոշկակար չես դարձել։
— Ես կարոտել եմ այն օրերը, երբ նստում էի կողքիդ ու դիտում կոշիկի պատրաստման գործընթացը։ Թե իմանայի, որ ամենն այսպես կլինի, ես երբեք բաց չէի թողնի մնացած պահերը, երբ կողքիդ նստած չէի։
— Դու բավարար ժամանակ եղել ես այն թախտին նստած, – ծիծաղեց, կարծես ոչինչ բաց չեմ թողել։
— Ինձ անգամ թվում էր, որ արդեն կարող եմ կոշիկ սարքել։ Ա՜հ, հիշու՞մ ես, որ ինձ ու քույրիկին կոշիկներ էիր կարել։ Այնքա՜ն էի սիրում դրանք, որ բաժանվել չէի ցանկանում։ Եթե չեմ սխալվում, իմ կոշիկները մարմնագույն էին… կամ սպիտակ։ – Լռեցի, ատելով ինձ, որ չեմ հիշում այն մանրամասները, որոնք ինձ համար ամենքից ու ամենինչից թանկ էին, – Մինչև հիմա, երբ անցնում եմ այն կոշկակարի բուդկայի կողքով, չեմ կարողանում չհիշել այն ձմեռային օրը, երբ միասին խանութ էինք գնացել, և դու ինձ ու քույրիկին թագեր էիր գնել։ Ափսոս, որ մազերս բարեհամբյուր չէին ընդունում դրան, թեպետ ես այն շատ էի սիրում, – ծիծաղեց, նա նույնն էր, նա չէր փոխվել, – դու չմտածես. ես ոնց-որ պահել եմ այն գաղտնիքը, որ խոստացա ոչ մեկին չասել։ Համենայն դեպս տատիկին չեմ ասել, – նա համբուրեց ճակատս, իսկ ես ավելի պինդ գրկեցի նրան, քանզի այդ համբյուրը հրաժեշտի էր նման՝ ես չէի կամենում բաժանվել։
— Ես միշտ ձեզ հետ եմ, – շշնջաց և գուցե կարծեց, թե չլսեցի նրան։
— Դու միշտ մեր սրտում ես ու մեր հիշողությունում, – փորձեցի հաստատել նրա խոսքերը, – կներես, որ չեմ կարողանում գերեզման հաճախ գալ…
— Ես ուրախ եմ, որ դու այդտեղ հաճախ չես լինում. այն լավ վայր չէ։

Ես ավելի պինդ գրկեցի նրան, թեպետ թվում էր, որ այլևս հնարավոր չէ։ Ու ես տանն էի… Արդեն տանն էի։

Այն երազ չէր, պարզապես ես էի… Անկողնուս վրա շրջվեցի ու փորձեցի երևակայել, թե ինչպիսի ավարտ կսազեր այս պատմությանը, բայց այն արժանի ավարտ չէր կարող ունենալ, քանզի արժանի սկիզբ չուներ։ Բայց այն թանկ է ինձ համար, քանզի պապիկիս մի հատվածն է սրա մեջ թաքնված։

Չնկատեցի, թե ինչպես խավարը պատեց Երկիրը. շատ ցրված եմ։ Վեր կենալով տաքուկ, բայց արդեն անհարմար մահճակալիցս՝ մոտեցա պատուհանին, ինչպես հաճախ եմ անում։ Բացեցի այն ու գլուխս հենեցի ձեռքերիս։ Անգամ հիմա պապիկն ինձ հետ է…

— Լուսի՛ն, ասա ինձ՝ ու՞մ համար է ավելի բարդ, այն մարդկանց, ովքեր մնում են, թե՞ նրանց, ովքեր հեռանում են նրանցից՝ թողնելով միայն հիշողությունների գույները։

Մայիսի 2, 2020թ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Start a Blog at WordPress.com.

Up ↑

Create your website with WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: